De grootste kennisbank van het HBO

Inspiratie op jouw vakgebied

Vrij toegankelijk

Terug naar zoekresultatenDeel deze publicatie

Ik schilder dus ik besta

Kunst en psychiatrie : kwalitatief onderzoek naar de meerwaarde van schilderen in de rehabilitatie van mensen met schizofrenie

Rechten: Alle rechten voorbehouden

Ik schilder dus ik besta

Kunst en psychiatrie : kwalitatief onderzoek naar de meerwaarde van schilderen in de rehabilitatie van mensen met schizofrenie

Rechten: Alle rechten voorbehouden

Samenvatting

In dit onderzoek heb ik me beziggehouden met de betekenis en meerwaarde van kunst voor
mensen met een chronisch psychiatrische handicap. Hierbij is onderzocht in welke mate beeldend
werken een bijdrage kan leveren in de zorg voor mensen die psychisch lijden, kunst als artistieke
interventie in de hulpverlening. Ik richtte me op cliënten met een schizofrene aandoening omdat
deze een prominente plaats innemen binnen de psychiatrie. De aanleiding tot het onderzoek was
mijn belangstelling voor kunst in relatie tot psychisch lijden met als focus de ontwikkeling van het
begrip zelfexpressie binnen de kunstgeschiedenis. De concrete vraagstelling die me bezighield
luidde: Wat is de meerwaarde van kunst, met name tekenen en schilderen, in het kader van de rehabilitatie
van mensen met schizofrenie, al dan niet verblijvend in een psychiatrische instelling? Dit
onderzoek was relevant aangezien er binnen de GGZ instellingen momenteel drastisch bezuinigd
wordt. Hiervan zijn de afdelingen Creatieve Therapie en kunstklassen de dupe aangezien volgens
bestuurders de meerwaarde van beeldend werken in het kader van rehabilitatie en behandeling
niet is aangetoond. Het doel was de betekenis van schilderen in de rehabilitatie van mensen met
een schizofrene aandoening inzichtelijk te maken. Voor de uitvoering van mijn onderzoek zocht
ik een instelling die paste bij de onderzoeksvraag. Ik kwam in contact met het ‘Psychosecircuit’
van GGZ Drenthe waar men zich bezighoudt met de behandeling en rehabilitatie van mensen met
schizofrenie. Binnen het onderzoek is gebruik gemaakt van de ‘Multiple Casestudy’, een kwalitatief
empirische onderzoeksmethode die als instrument heeft: literatuurstudie, interviews, beeldanalyse
van schilderijen en tekeningen en observaties van de ondervraagden. Om voldoende informatie te
verzamelen heb ik acht respondenten, die deelnamen aan de kunstklas van atelier ‘Terpen10’, benaderd
en geïnterviewd. Per respondent zijn er steeds twee tekeningen of schilderijen besproken
tijdens dit gesprek. Voorwaarde voor de selectie was de gestelde diagnose ‘schizofrenie’ en dat er
gewerkt werd met tekenen of schilderen. Uit de resultaten bleek onder andere dat iedere respondent
vanuit de eigen unieke intentie tekent en schildert en dat dit bij iedereen verschillend werkt. De
één gebruikte bijvoorbeeld voornamelijk symbolen en gaf vorm aan de waan in zijn hoofd terwijl de
ander het tekenen gebruikte als communicatiemiddel. Voor een aantal leverde het tekenen zelfinzicht
en zelfexpressie, en creatief bezig zijn werd een innerlijke noodzaak die te maken had met
zingeving. Alle respondenten ervoeren het tekenen en schilderen als zinvolle tijdsbesteding.
Concluderend kun je zeggen dat wanneer de mens psychotisch is geraakt en de wereld van waan
en werkelijkheid één zijn, vervalt alle realiteitszin. Deze chaos geeft paniek en angst. Wanneer de
psychose stopt ontstaat grote leegte. De mens grijpt na de chaos terug op de door Nietzsche geduide
artistieke oerkrachten voortkomend uit het onbewuste. Het onderzoek geeft aan dat mensen met
schizofrenie, die affiniteit hebben met beeldend werken, wellicht dichter bij deze oerbron staan. Een
andere belangrijke conclusie uit het onderzoek was dat sommige processen (zoals wanen) niet altijd
in taal te vangen zijn maar wel in tekeningen. Kunst wordt dan gebruikt als communicatiemiddel daar
waar andere vormen van communicatie door de psychiatrische handicap zijn aangetast. Belangrijke
aanbeveling is dus: biedt het tekenen en schilderen aan als onderdeel van het rehabilitatieproces,
en kijk naar de mogelijkheden in plaats van de handicap. Aangezien het tekenen en schilderen de
ontwikkeling van talent en fantasie bevordert, mensen uit de anonimiteit haalt, en nieuwe capaciteiten
voor de toekomst oplevert is het essentieel de beeldende lessen aan de doelgroep aan te bieden.

Toon meer
OrganisatieHanzehogeschool Groningen
OpleidingMaster Kunsteducatie
AfdelingPrins Claus Conservatorium
Jaar2013
TypeMasterscriptie
TaalNederlands

Op de HBO Kennisbank vind je publicaties van 25 hogescholen

De grootste kennisbank van het HBO

Inspiratie op jouw vakgebied

Vrij toegankelijk