Samenvatting

Het onderzoek ‘Professional: Als expert en als mens’ is uitgevoerd bij het Lectoraat ‘Werkzame Factoren binnen de Jeugd- en Opvoedhulp’ van de HAN University of Applied Sciences. Dit lectoraat stelt zich ten doel om door praktijkgericht onderzoek bij te dragen aan het bevorderen van effectieve samenwerkingsrelaties binnen de jeugd- en opvoedhulp. Binnen het lectoraat is het project ‘Samenwerkingskwesties in Beeld’ opgezet. Dit project richt zich op onderzoek naar meervoudige alliantie en is een manier van leren en samenwerken waarin kennis verzameld wordt door onderzoekers, studenten en professionals uit het werkveld. Deze professionals volgen de post-hbo opleiding ‘Intensieve Ambulante Gezinsbehandeling’ (IAG) en leveren beeldmateriaal aan dat met het meetinstrument ‘System for Observing Family Therapy Alliances’ (SOFTA) van Friedlander et al. (2005) beoordeeld wordt door studentonderzoekers. Met dit meetinstrument kan beeldmateriaal worden geanalyseerd op elementen van samenwerking, feedback op de meervoudige alliantie worden teruggeven en kennis worden vergaard (Te Dorsthorst et al., z.d.).
Binnen het thema meervoudige alliantie hebben de studentonderzoekers zich verdiept in het thema self disclosure, oftewel zelfonthulling. Dit is een interventie die in de SOFTA beschreven staat en kan bijdragen aan het versterken van de emotionele band binnen de opbouw van meervoudige alliantie, mits deze interventie functioneel ingezet wordt (Friedlander et al., 2005). In dit onderzoek is onderzocht hoe jeugdprofessionals self-disclosure functioneel kunnen inzetten om de emotionele band binnen de opbouw van meervoudige alliantie te
versterken. Dit is tevens de hoofdvraag die centraal staat, waarbij deelvragen zijn opgesteld om deze te beantwoorden.
Op basis van literatuur, praktijkervaringen van professionals en inzichten van ervaringsdeskundigen komt naar voren dat er voorwaarden en stelregels zijn te benoemen voor het functioneel inzetten van self-disclosure. Het is belangrijk dat self-disclosure altijd ten dienste van de cliënt en het hulpverleningsproces wordt ingezet en dat de hulpverlener kan reguleren wat de vorm van self-disclosure mogelijk losmaakt bij zichzelf en/of de cliënt. Een bewuste, doordachte inzet is essentieel en vereist zelfreflectie van de professional. Verder wordt verondersteld dat niet elke vorm van self-disclosure op elk moment en in elke fase van de hulpverlening passend is. Pas bij een bestaande vertrouwensrelatie is er ruimte voor intensievere vormen van self-disclosure. Daarbij is spaarzaamheid van belang, net als het behouden van focus op de cliënt en het creëren van een veilige sfeer. Feedback vragen aan de cliënt voor én na het inzetten van self-disclosure wordt als waardevol beschouwd. Verder dient self-disclosure authentiek en oprecht te zijn en passend bij de stijl van de hulpverlener.

Uit de dataset van drieëndertig hulpverleners blijkt dat zesentwintig hulpverleners self-disclosure inzetten, met een gemiddelde van 2,9 keer per sessie wat 20% bedraagt van de interventies op de emotionele band. Hoewel effecten op de cliënt niet altijd direct meetbaar zijn, wijzen observaties op een mogelijke positieve invloed van self-disclosure op de samenwerkingsrelatie. Tot slot wordt de aanbeveling gesteld dat er in het onderwijs meer aandacht voor self-disclosure zou mogen komen.
Een reflectieve, open en oprechte houding van de professional en durven experimenteren met vormen van self-disclosure blijkt uiteindelijk essentieel voor het functioneel inzetten van self-disclosure in het hulpverleningsproces. Met het eindproduct van een Factsheet hopen de studentonderzoekers hulpverleners handvaten te geven om te reflecteren op de inzet van self-disclosure en het bewustzijn rondom het onderwerp te vergroten.