Samenvatting

Dat het na 12 jaar nog niet gelukt is om de spanning rond de professionele ruimte van leraren op een goede wijze op te lossen heeft te maken met het feit dat het geen opzichzelfstaand vraagstuk is, maar onderdeel is van een veel breder en complexer vraagstuk rond de inrichting van het beroep van leraar. Om meer grip te krijgen op dat vraagstuk kan het helpen om het onderwijs te begrijpen als een complex systeem waarin verschillende mensen en factoren een rol spelen. De systemen en structuren waar leraren en andere mensen zich in bevinden lokken bepaald gedrag uit en dat gedrag beïnvloedt weer andere mensen6. Door deze onderlinge interactie ontstaan interactieketens, die – als ze zichzelf weer versterken – kunnen leiden tot stabiele patronen in gedrag die lastig te veranderen zijn (zie het voorbeeld). Omdat die patronen diep ingesleten zijn en verbonden zijn met de bestaande structuren die we allemaal kennen en vanzelfsprekend vinden, zijn leraren en schoolleiders zich vaak niet bewust van die patronen, terwijl ze er wel last van hebben.