Samenvatting

De vele voordelen die de aanwezigheid van water en natuur in een stedelijke omgeving bieden worden al jarenlang vanuit onderzoek en de praktijk toegeschreven. Daarbij zijn vooral grootschalige groenblauwe structuren van groot belang voor de klimaatbestendigheid, biodiversiteit en leefbaarheid van wijken en buurten. Toch zijn het deze gebieden die met de toenemende druk op ruimte in de stad op grote schaal moeten wijken. Waar het in besluitvorming nog vaak om euro’s en harde cijfers draait, is het uitdrukken van de waarde van groenblauwe structuren lastig om op deze manier vast te stellen. Veel van de baten van groenblauw zijn subjectief, onzichtbaar, complex en lopen over een langere termijn. Dit project richt zich daarom op het kwantificeren van de maatschappelijke waarde van groenblauwe structuren op drie thema’s: klimaat, biodiversiteit en beleving. Dat doen we in samenwerking met drie gemeenten: Súdwest-Fryslân, Groningen en Westerkwartier. Voor het onderzoeken van de waarden van groenblauwe structuren hebben we ons gericht op zogenoemde ‘wiggen’: radialen van beplanting en water die vanaf het ommeland de stad in lopen. Vaak lopen deze wiggen langs historische waterlijnen of belangrijke routes en zijn ze over de tijd bewaard gebleven. Verspreid over de drie gemeenten is in totaal vijf wiggen onderzoek gedaan volgens een casusaanpak. Daarbij hebben we in deelonderzoeken volgens vaste methodieken gemonitord om de resultaten zoveel mogelijk onderling met elkaar te kunnen vergelijken. De waarden van de groenblauwe wiggen is inzichtelijk gemaakt via plakvallen (biodiversiteit), metingen van klimaatparameters tijdens perioden van hittestress (klimaatadaptatie), en enquêtes en belevingsonderzoeken onder gebruikers van de wiggen (leefbaarheid). Daarnaast is onderzocht hoe de betrokken gemeenten in hun beleid omgaan met de wiggen. Uit de verschillende deelonderzoeken blijken de wiggen significante bijdragen te leveren aan de omliggende buurten op gebied van biodiversiteit, verkoeling en ruimtelijke kwaliteit. Zo verminderen de wiggen hittestress door snellere afkoeling en lagere warmteopslag in vergelijking met versteende locaties, waarbij schaduw en bodembegroeiing de gevoelswaarde aanzienlijk verbeteren. Daarnaast bevordert de combinatie van water en gevarieerd groen de lokale biodiversiteit, wat wordt bevestigd door een toename van insectenpopulaties. Voor bewoners bieden deze zones essentiële recreatiemogelijkheden en rustplekken, mits er voldoende aandacht is voor kwalitatief onderhoud, sociale veiligheid en de aanwezigheid van voorzieningen zoals bankjes en ontmoetingsplaatsen. Ondanks deze positieve ontwikkelingen blijkt uit beleidsanalyses dat er in de praktijk spanningen ontstaan tussen groenblauwe structuren en andere ruimtelijke claims, zoals parkeerdruk en de energietransitie. Om de waarde van de wiggen te behouden en te versterken, is het essentieel om vergroening standaard op te nemen in renovatieprojecten en multifunctioneel gebruik te stimuleren, terwijl ruimtelijke afwegingen tussen concurrerende belangen expliciet en transparant moeten worden gemaakt.