Samenvatting

De Nederlandse samenleving staat voor de opgave om de transitie naar een circulaire economie (CE) vorm te geven. In een circulaire economie wordt de waarde van materialen zo lang mogelijk behouden door deze in kringlopen te houden. Hierdoor vermindert de behoefte aan primaire grondstoffen en wordt bijgedragen aan een strategischer omgang met grondstoffen, het tegengaan van uitputting van natuurlijke hulpbronnen, biodiversiteitsverlies en klimaatproblematiek. Transities beginnen met kleine stappen: met lokale projecten waarin nieuwe werkwijzen worden verkend en beproefd. Gemeenten spelen daarin een cruciale rol. In de praktijk blijken zij echter te worstelen met hun rol en positie in het samenspel met andere actoren. Zowel de vraag wat circulaire economie concreet betekent als de vraag welk proces nodig is om vanuit de gemeentelijke rol bij te dragen aan de transitie, roept onzekerheid op. Dit project heeft ambtelijke trekkers circulaire economie ondersteund bij hun inspanningen om CE lokaal en regionaal te versterken. Daarbij is gekozen voor netwerksturing als invalshoek. Met deze benadering is gericht gewerkt aan het ontwikkelen van effectieve verbindingen met interne en externe actoren, zodat een samenhangend lokaal netwerk ontstaat dat bijdraagt aan de ontwikkeling van een circulaire economie. In het project werkten de hogescholen Windesheim en Saxion samen met kennispartners Universiteit Twente, Universiteit Utrecht, Planbureau voor de Leefomgeving en Rijkswaterstaat Water Verkeer en Leefomgeving, en met zeventien gemeenten in de brede regio Zwolle. Met een kwalitatieve casestudie-aanpak met kenmerken van actieonderzoek zijn in zeven gemeentelijke cases manieren verkend om via netwerksturing circulaire economie lokaal te stimuleren. In een learning community hebben de zeventien deelnemende gemeenten de opbrengsten verdiept en ervaringen uitgewisseld. Het onderzoek levert kennis op over hoe gemeenten netwerksturing kunnen initiëren, met welke belemmeringen zij te maken krijgen en hoe zij via een iteratief leerproces ontwikkelingsgericht kunnen werken aan circulaire economie. Gemeenten zoeken interne en externe bondgenoten, verbinden deze, werken aan bestuurlijke verankering en stimuleren initiatieven. Het ontwikkelen van aansprekende voorbeelden blijkt daarbij waardevol om het gesprek over circulariteit te voeren en concrete handelingsperspectieven te bieden. In dit proces is de ambtenaar zelf een cruciale schakel. De opbrengsten van dit project zijn relevant voor gemeenten die hun aanpak van de transitie naar een circulaire economie willen versterken.