Samenvatting

Gezondheid gaat verder dan de afwezigheid van ziekte en omvat ook meedoen, veerkracht, welzijn en gelijke kansen. Gemeenten spelen hierin een belangrijke rol door de sociale basis te versterken en een gezonde leefomgeving te creëren. Om te bepalen of lokaal gezondheidsbeleid en initiatieven daadwerkelijk bijdragen aan maatschappelijke doelen, is het meten van impact essentieel. Impact betreft de betekenisvolle veranderingen die een initiatief teweegbrengt voor mensen en hun leefomgeving, en gaat verder dan alleen resultaten of output.

Impactgericht werken helpt gemeenten te leren en verbeteren, zich te verantwoorden, samen te werken met partners en inwoners, en onderbouwde keuzes te maken over opschaling of doorontwikkeling. Het is geen eenmalige meting, maar een continu proces van reflectie, dialoog en bijsturing.

De toolbox Elke Tukker Bewust Gezond ondersteunt gemeenten bij dit impactgericht werken en het ontwikkelen van een lerende, gezondheidsbevorderende infrastructuur. De tools zijn flexibel inzetbaar en toepasbaar bij onder meer projecten, beleidsontwikkeling, ketenaanpakken, burgerinitiatieven en subsidieverstrekking. De toolbox bevat vier samenhangende instrumenten:

1. Workshop Veranderverhaal (Theory of Change)
Een gezamenlijke methodiek om helder te krijgen welk maatschappelijk effect wordt nagestreefd, welke activiteiten en middelen nodig zijn en welke aannames daarbij horen. Het veranderverhaal maakt inzichtelijk hoe activiteiten leiden tot output, outcome en impact en is bruikbaar bij start, uitvoering en evaluatie van projecten. De workshop gebruikt begrijpelijke taal en is geschikt voor diverse groepen, inclusief inwoners.

2. Monitoringsplan
Een praktisch hulpmiddel om systematisch gegevens te verzamelen en te interpreteren. Monitoring volgt de voortgang van een project, evaluatie geeft betekenis aan de data. Door al bij het ontwerp na te denken over monitoring en evaluatie ontstaat beter inzicht in wat werkt en waar bijsturing nodig is.

3. Maatschappelijke Impactanalyse (SROI)
Deze analyse brengt de maatschappelijke waarde van initiatieven in beeld en ondersteunt besluitvorming.

* De voorspellende impactanalyse (Forecast SROI) wordt vooraf ingezet om verwachte maatschappelijke waarde te onderbouwen en keuzes over opschaling of financiering te ondersteunen.
* De volwassen impactanalyse (SROI) vindt plaats in een later stadium en geeft inzicht in daadwerkelijk gerealiseerde effecten, ter verantwoording en borging.

De toolbox is gebaseerd op praktijkervaring, erkende methodieken en wetenschappelijke inzichten en draagt bij aan duurzaam lokaal gezondheidsbeleid. Gemeenten adviseren te investeren in kennisborging, structureel budget vrij te maken voor monitoring en evaluatie, en de tools ondersteunend in te zetten, vooral bij burgerinitiatieven.