Samenvatting

De bouwsector wordt, in vergelijking met andere sectoren, gekenmerkt door een hoog aantal arbeidsongevallen. Binnen deze ongevallen vormen valincidenten met circa 35% de grootste risicocategorie. Deze landelijke trend weerspiegelt zich eveneens binnen Rots Bouw, waar valincidenten opnieuw de meest voorkomende categorie arbeidsongevallen vormen. Tegen deze achtergrond richt dit onderzoek zich specifiek op randbeveiliging, een cruciaal maar in de praktijk kwetsbaar onderdeel van valveiligheid op de bouwplaats.

Tijdens bouwwerkzaamheden wordt randbeveiliging regelmatig tijdelijk verplaatst of verwijderd om werkzaamheden uitvoerbaar te maken. Hierdoor ontstaan verhoogde veiligheidsrisico’s, die verder toenemen wanneer uitvoerend personeel zich onvoldoende bewust is van de gevaren die ontstaan. In de huidige praktijk wordt randbeveiliging bovendien vaak pas in een laat stadium geïntegreerd. Mede daardoor wordt zij tijdens de uitvoering regelmatig ervaren als een fysiek obstakel in plaats van als een integraal onderdeel van een veilige bouw.

Dit onderzoek vertrekt vanuit de hypothese dat een preventieve en digitale benadering noodzakelijk is om deze risico’s te beperken. Door reeds in de voorbereidingsfase inzicht te creëren in potentiële valgevaren kan niet alleen het veiligheidsbewustzijn worden vergroot, maar kan ook een proactieve dialoog ontstaan over de optimale inpassing van veiligheidsmaatregelen binnen de bouw.

Aan de hand van het Design Thinking-principe is gezocht naar een oplossing die nauw aansluit bij de behoeften van de eindgebruiker. Dit proces heeft uiteindelijk geleid tot de ontwikkeling van Valwijzer: een digitale extensie die IFC-modellen automatisch analyseert op valgevaren conform artikel 3.16 van het Arbobesluit en deze visualiseert als overlay binnen een 3D-omgeving. In plaats van volledige automatisering centraal te stellen, sluit dit onderzoek aan bij de principes van Industry 5.0, waarbij technologie de menselijke expertise ondersteunt in plaats van vervangt.

De centrale conclusie van deze scriptie is dat digitalisering de valveiligheid niet verbetert door de mens buiten spel te zetten, maar juist door hem beter te ondersteunen. Valwijzer functioneert daarbij als een visueel communicatiemiddel dat vroegtijdige samenwerking en bewustwording binnen projectteams stimuleert. Daarmee draagt de toepassing bij aan een verschuiving binnen de bouwpraktijk: van reactieve oplossingen tijdens de uitvoering naar het proactief en gezamenlijk borgen van valveiligheid in de voorbereidingsfase van de bouw.