Samenvatting

De energietransitie in de gebouwde omgeving vraagt om instrumenten die plannen, data en stakeholderbelangen op wijkniveau samenbrengen. Een urban digital twin (UDT) kan die rol vervullen, maar voor de wijk Laakhaven-Oost was nog niet helder welke eisen stakeholders aan zo'n tool stellen om de transitie naar een Positive Energy District (PED) te ondersteunen. Dit onderzoek beantwoordt de vraag: welke gebruikersrequirements hebben stakeholders voor een te ontwikkelen UDT van Laakhaven-Oost ter ondersteuning van de transitie naar een PED? Het resultaat is een onderbouwd Programma van Eisen (PvE) dat als startpunt dient voor de daadwerkelijke ontwikkeling van de tool.

Het onderzoek is exploratief van aard en bouwt voort op de requirements-engineeringmethoden van Alexander & Beus-Dukic (2009) en Arendsen et al. (2008/2010), aangevuld met het PED Framework 3.0 voor scopebepaling. Relevante stakeholders zijn geïdentificeerd via het Onion Model en stapsgewijs uitgebreid via doorverwijzingen, startend bij de gemeente Den Haag en het lectoraat. Vervolgens zijn semigestructureerde interviews afgenomen met onder meer de gemeente Den Haag, woningcorporatie Staedion, energieleverancier Eneco, netbeheerder Stedin, modelontwikkelaar Zenmo, de Haagse Hogeschool en onderzoekspartners (TU Delft, Saxion). De uitkomsten zijn geclassificeerd in functionele en niet-functionele requirements, getoetst aan de PED-scope en gevalideerd op data-eisen en databeschikbaarheid via literatuur en bronanalyse.

Uit de analyse volgen zeventien functionele en twee niet-functionele requirements, die alle binnen de PED-scope vallen. Stakeholders delen een gemeenschappelijke basisbehoefte: het inzichtelijk en bespreekbaar maken van verduurzamingsmaatregelen, plannen en hun onderlinge samenhang. Vanuit de eigen rol leggen zij verschillende accenten, variërend van bewonersparticipatie en regelgeving (gemeente) tot 3D- en installatiegegevens op eenheidsniveau (woningcorporatie), piekafvlakking en de interactie tussen warmtenet, WKO en gebouwgebonden installaties (energieleverancier), en een gedeelde 'common set of truth' (ontwikkelaar). Voor de requirements is een minimale dataset herleidbaar met als open basislaag BAG, 3DBAG, AHN, RVO-energielabels, Voorbeeldwoningen 2022 met TABULA en KNMI-weerdata. De databeschikbaarheid is asymmetrisch: de geometrische en klimatologische basislaag is grotendeels open, terwijl data op woning- en installatieniveau wordt beperkt door privacywetgeving, fragmentatie en het ontbreken van centrale bronnen.

Geconcludeerd wordt dat de stakeholders een UDT vragen die fungeert als gedeeld inzicht- en gespreksinstrument voor de verduurzaming van Laakhaven-Oost, vertaald in een afgebakende en navolgbare set requirements. Deze set vormt een eerste, werkbare versie van het PvE die bij de daadwerkelijke ontwikkeling van de tool verder kan worden aangescherpt. Voor vervolgstappen impliceert dit dat investeringen vooral nodig zijn in het ontsluiten van installatie , renovatie- en netcapaciteitsgegevens, en in juridische instrumenten (zoals verwerkersovereenkomsten) die datakoppeling op woningniveau mogelijk maken zonder de privacy van bewoners aan te tasten.