Samenvatting

*Inleiding* Friestalige personen gebruiken in het dagelijks leven zowel het Fries als het Nederlands, waarbij de mate van taalbeheersing per taalmodaliteit en per individu kan verschillen. Bij meertalige personen met afasie kunnen de talen in verschillende mate worden beïnvloed, waardoor de ene taal ernstiger aangedaan kan zijn dan de andere. Bij de diagnostiek van afasie is het daarom belangrijk rekening te houden met meertaligheid en premorbide taalvaardigheid, omdat deze de interpretatie van testresultaten kunnen beïnvloeden. Voor het Fries is echter beperkt gestandaardiseerd diagnostisch materiaal beschikbaar. De ScreeLing is een screeningsinstrument voor afasie dat in de acute fase na een beroerte kan worden ingezet en wordt bewerkt voor gebruik bij Friestalige personen. In dit pilotonderzoek werd onderzocht in hoeverre zelfgerapporteerde Friese taalbeheersing op verschillende taalmodaliteiten samenhangt met prestaties op de Friese bewerking van de ScreeLing bij niet-taalgestoorde Friestalige volwassenen.

*Methode* Aan dit pilotonderzoek namen twintig niet-taalgestoorde Friestalige volwassenen deel, geselecteerd via een gemakssteekproef. Respondenten vulden een vragenlijst in over zelfgerapporteerde Friese taalbeheersing op de taalmodaliteiten begrijpen, spreken, lezen en schrijven. Vervolgens werd de Friese bewerking van de ScreeLing afgenomen, waarmee de taalverwerkingsniveaus Semantiek, Fonologie en Syntaxis werden gemeten. De relatie tussen zelfrapportage en testprestaties werd onderzocht met Spearman-correlaties. Daarnaast werden beschrijvende analyses uitgevoerd op groeps- en individueel niveau om mogelijke patronen nader te verkennen.

*Resultaten* De resultaten tonen aan dat er over het algemeen een beperkte samenhang bestaat tussen zelfgerapporteerde Friese taalbeheersing en scores op de Friese bewerking van de ScreeLing. Voor Semantiek en Syntaxis werden geen significante correlaties gevonden. Binnen Fonologie werden wel significante positieve correlaties gevonden tussen begrijpen en Fonologie 1 (*ρ* = .688, *p* < .001) en tussen spreken en Fonologie 2 (*ρ* = .581, *p* = .007). Daarnaast werd een plafondeffect waargenomen met hoge testscores en beperkte spreiding. Individuele analyses toonden aan dat zelfrapportage en testprestaties niet altijd overeenkwamen.

*Discussie* De bevindingen van dit pilotonderzoek tonen aan dat er bij niet-taalgestoorde Friestalige volwassenen sprake is van een overwegend beperkte samenhang tussen zelfgerapporteerde Friese taalbeheersing en prestaties op de Friese bewerking van de ScreeLing. Dit kan deels worden verklaard door een plafondeffect en verschillen tussen functionele taalervaring en gestandaardiseerde taalverwerking. Daarnaast bleek dat lagere zelfinschatting niet consequent samenhing met afwijkende testprestaties. Hoewel het onderzoek is uitgevoerd bij niet-taalgestoorde volwassenen, bieden de resultaten een eerste indicatie voor de klinische praktijk bij Friestalige personen met afasie, waarbij zelfrapportage aanvullende informatie kan bieden bij de interpretatie van testresultaten.