Samenvatting

De Nederlandse landbouw staat voor ingrijpende veranderingen. Discussies over stikstof, duurzaamheid en toekomstperspectieven verlopen vaak gepolariseerd, terwijl oplossingen afhankelijk zijn van samenwerking tussen partijen met uiteenlopende belangen. Dit proefschrift onderzoekt hoe gesprekken tussen boeren, beleidsmakers en andere betrokkenen verlopen, en hoe interactionele keuzes in die gesprekken bijdragen aan het ontstaan, of juist het uitblijven, van collectieve actie. Op basis van gedetailleerde analyses van echte gesprekken in uiteenlopende contexten, zoals mediadebatten, voedselcoöperaties en multi-actor netwerken, laat het onderzoek zien dat gesprekken niet alleen standpunten weerspiegelen, maar actief betekenissen en onderlinge verhoudingen vormen. De manier waarop problemen worden geframed is daarbij nauw verbonden met identiteitswerk en de rol die emoties krijgen in interacties. Wanneer deze dimensies elkaar versterken, kunnen tegenstellingen verharden; wanneer zij ruimte laten voor wederzijdse erkenning, kan nieuwe gemeenschappelijke grond ontstaan. Het proefschrift laat zien hoe kleine, lokale vormen van samenwerking (‘small wins’) via gesprekken kunnen bijdragen aan bredere collectieve en institutionele verandering, maar ook hoe kwetsbaar zulke processen zijn onder externe druk. De centrale conclusie is dat collectieve actie in complexe landbouwtransities niet los te begrijpen is van de interactionele dynamieken in gesprekken. Framing, identiteitswerk en de omgang met emoties bepalen in hoge mate of verschillen worden versterkt of overbrugd, en of gesprekken ruimte creëren voor gezamenlijke handelingsperspectieven. Gesprekken functioneren daarmee als een sleutelmechanisme in transitieprocessen, zonder op zichzelf voldoende te zijn om verandering af te dwingen.