Samenvatting

Dit afstudeeradvies richt zich op het verbeteren van de samenwerking tussen bewoners, naasten en begeleiders (triade) binnen de woonvoorziening de Helix van Lentis. De Helix biedt begeleiding aan jongvolwassenen van 18 tot 25 jaar met een ondersteuningsvraag en werkt vanuit een herstelgerichte visie. In deze visie zijn eigen regie, autonomie en samenwerking met het sociale netwerk belangrijke uitgangspunten. In de praktijk blijkt deze samenwerking echter niet altijd structureel of eenduidig vormgegeven. Dit vormde de aanleiding voor het huidige onderzoek en ontwikkeling van het product “Driemaalsterk”.

Binnen de Helix ervaren medewerkers onzekerheid over hoe zij naasten op een passende manier kunnen betrekken. Vragen over privacy, rolverdeling en verwachtingen zorgen ervoor dat de samenwerking per begeleider verschilt. Naasten geven aan dat zij zich vaak onvoldoende geïnformeerd en betrokken voelen bij het zorgtraject. Voorts geven bewoners aan behoefte te hebben aan duidelijkheid en regie over de manier waarop hun netwerk betrokken wordt. Hierdoor ontstaat een wisselende en onvoorspelbare werkwijze die niet altijd aansluit bij herstelgericht en netwerkgericht werken.

Het doel van dit onderzoek is om te verkennen hoe de samenwerking binnen de triade kan worden verbeterd, zodat deze effectiever en gelijkwaardiger zal functioneren. De centrale onderzoeksvraag is: hoe kan de samenwerking tussen naasten, bewoners en begeleiders binnen de Helix worden verbeterd, zodat naasten op een gestructureerde en effectieve manier bij het zorgtraject worden betrokken?

Het onderzoek is uitgevoerd gebruikmakend van het Double Diamond-model van Van ‘t Veer et al., (2020) en combineert daarmee literatuuronderzoek met praktijkgericht en ontwerpgericht onderzoek. Er zijn enquêtes afgenomen onder bewoners en naasten en interviews gehouden met begeleiders, ervaringsdeskundigen en andere betrokkenen. Daarnaast zijn verschillende onderwerpmethoden gebruikt, zoals empathy mapping, persona’s, brainwriting en Lo-Fi prototyping. De analyse vond plaats op micro-, meso- en macroniveau, waardoor zowel individuele ervaringen als organisatorische en maatschappelijke factoren in beeld zijn gebracht en zijn meegenomen in het ontwerp.

Uit de resultaten blijkt dat alle betrokkenen het belang van samenwerkingen met naasten erkennen, maar dat er behoefte is aan meer structuur, duidelijkheid en vaste afspraken. Op individueel niveau ontbreekt echter een vaste aanpak voor triadegesprekken. Op organisatieniveau zorgen werkdruk, verschillen in visie binnen teams en een gebrek aan praktische handvatten voor onzekerheid bij medewerkers. Op maatschappelijk niveau spelen privacywetgeving en financiering een belemmerende rol bij het structureel betrekken van naasten. Tegelijkertijd laat zowel literatuur als de praktijk zien dat het betrekken van naasten bijdraagt aan beter herstel, meer continuïteit in de zorg en een sterk sociaal netwerk voor bewoners.

Op basis van deze bevindingen is het product Driemaalsterk ontwikkeld door de onderzoekers in samenwerking met de stakeholders. Driemaalsterk bestaat uit een visuele werkkaart en een ondersteunende handleiding. De werkkaart begeleidt het gesprek in vaste stappen: de rollen binnen de triade, het netwerk van de bewoner, behoeften van betrokkenen en concrete afspraken. Dit biedt overzicht veiligheid en gelijkwaardigheid. De handleiding geeft het doel van Driemaalsterk weer, praktische tips, voorbeeldzinnen en handvatten voor het begeleiden van bewoners die moeite hebben met het uiten van hun grenzen in het gesprek.

Driemaalsterk is ontwikkeld met behulp van methoden en op basis van inzichten uit het boek Ontwerpen voor zorg en welzijn van Van ’t Veer et al. (2020) Het boek biedt een methodische basis voor ontwerpgericht onderzoek binnen de zorgsector. De opbouw van de scriptie volgt de vier fasen van het Double Diamond model. Hierbij wordt eerst het probleemgebied verkend (Discover), vervolgens worden inzichten gestructureerd en daaruit zijn ontwerpeisen geformuleerd (Define). Deze worden uitgewerkt tot een prototype en ontwerp (Develop), dat vervolgens wordt opgeleverd en uitgetest (Deliver). Deze gestructureerde aanpak heeft geleid tot een praktisch toepasbaar product door het zogenaamde iteratieve proces. Dit betekent dat de stapjes herhaaldelijk doorlopen zijn om op basis van feedback tot steeds meer verfijnde en beter toepasbare werkwijze te komen.

In nauwe samenwerking met medewerkers, cliënten en stakeholders is Driemaalsterk ontwikkeld en getest via Lo-Fi prototyping. De ontvangen feedback is verwerkt in de definitieve versie. Daardoor sluit Driemaalsterk goed aan bij de dagelijkse praktijk van de Helix. Driemaalsterk draagt bij aan meer duidelijkheid, transparantie en samenwerking binnen de triade. Bewoners behouden regie over de betrokkenheid van naasten, naasten voelen zich meer gehoord en betrokken, en begeleiders krijgen meer houvast in hun handelen. Hiermee ondersteunt het product herstelgericht en netwerkgericht werken, en sluit aan bij de kernwaarden van het sociaal werk.

Voor een duurzame inzet wordt aanbevolen om Driemaalsterk structureel op te nemen in het begeleidingstraject, bijvoorbeeld bij de start van de begeleiding en tijdens evaluatiemomenten. Daarnaast is het belangrijk dat medewerkers hierin worden meegenomen, bijvoorbeeld via teamoverleggen en inwerkprogramma.

Driemaalsterk draagt bij aan meer structuur in triadegesprekken, waardoor miscommunicatie en verwarring wordt beperkt en de kwaliteit van zorg binnen de Helix verbetert. Het vergroot de betrokkenheid van cliënten en naasten, bevordert eigenaarschap en regie voor de bewoners en versterkt de verbinding tussen formele en informele netwerken voor een geïntegreerde aanpak voor begeleiding. Het gebruik van Driemaalsterk stelt medewerkers in de gelegenheid consequent professioneel te handelen, wat risico’svermindert en de kwaliteit van zorg borgt. Daarnaast stelt het instrument de begeleider in staat risico’s en behoeften sneller te signaleren, waardoor continuïteit van zorg wordt vergroot.