Samenvatting

Recent onderzoek laat zien dat een aanzienlijk deel van docenten in het middelbaar en beroepsonderwijs te maken heeft met leerlingen die betrokken zijn bij georganiseerde criminaliteit, maar relevante signalen veelal niet herkent en handelingsverlegenheid ervaart (Van den Broek, 2023; Notenboom e.a., 2020; Üstüner e.a., 2022). Hierdoor blijven slachtoffers onbeschermd of worden jongeren die worden geronseld of uitgebuit benaderd als dader en krijgen zij niet de juiste hulp. Scholen hebben een sleutelpositie in het (vroegtijdig) signaleren van signalen van criminele uitbuiting van jongeren.

De training ‘Onder mijn ogen’ is ontwikkeld om onderwijsprofessionals in het praktijk- en voortgezet onderwijs beter toe te rusten voor het signaleren van criminele uitbuiting onder leerlingen en studenten en het adequaat handelen bij zorgen over deze jongeren. Tijdens een interactieve serious game werken teams aan een casus die is gebaseerd op waargebeurde situaties, waarin drie jongeren geleidelijk betrokken raken bij zware criminaliteit. De training beoogt bewustwording van signalen te vergroten, handelingsperspectief te bieden en interne en externe meldstructuren te verduidelijken. De interventie is - in samenwerking met een aantal partners1 - ontwikkeld door twee aan mbo instellingen verbonden onderwijsprofessionals. De training is sinds 2022 landelijk uitgerold en wordt uitgevoerd door gespecialiseerde trainers. Op verzoek van het CCV is tussen 2023 en 2025 een onderzoek uitgevoerd, met als doel het proces, de inhoud en de korte- en langetermijneffecten van de training in kaart te brengen.

De training Onder mijn ogen kent drie centrale doelstellingen. Deelnemers moeten na het spelen van het spel beter in staat zijn om 1) signalen van criminele uitbuiting te herkennen en te duiden, 2) hierover het gesprek aan te gaan met collega’s en leidinggevenden en 3) beter op de hoogte zijn hoe zij moeten handelen, zoals bijvoorbeeld het inschakelen van het zorgteam of externe instellingen. Het onderzoek richt zich daarom op de mate waarin deze doelen worden bereikt, op de ervaringen van deelnemers en op mogelijke verbeterpunten in proces en inhoud.
De centrale onderzoeksvraag luidt: In hoeverre worden de beoogde doelstellingen van de training ‘Onder mijn ogen’ bereikt? Dit is uitgewerkt in onderzoeksvragen gericht op 1) effecten op kennis en handelen, inclusief duurzaamheid van deze effecten, 2) het bereik van de training en de ervaringen van de doelgroep, en 3) inhoudelijke verbeterpunten die deelnemers en trainers identificeren.